Co ile można oddawać krew i jak często warto planować donację

Krew pełną można oddawać zwykle co 8 tygodni, jednak roczny limit zależy od płci dawcy. Mężczyźni mogą oddać krew do 6 razy w roku, a kobiety do 4 razy. Inne przerwy obowiązują przy oddawaniu osocza i płytek krwi. Przed każdą donacją ostateczną decyzję podejmuje lekarz po kwalifikacji.

Jak często można oddawać krew?

W Polsce standardowo oddaje się krew pełną w objętości 450 ml. Minimalna przerwa między donacjami wynosi:

• dla mężczyzn: 8 tygodni, maksymalnie 6 donacji w ciągu 12 miesięcy,
• dla kobiet: 12 tygodni, maksymalnie 4 donacje w ciągu 12 miesięcy.

W praktyce oznacza to, że mężczyzna może planować oddanie krwi mniej więcej co dwa miesiące, a kobieta co około trzy miesiące. Nie należy jednak traktować kalendarza jako automatycznego pozwolenia na donację. Przed pobraniem personel ocenia m.in. stan zdrowia, wynik hemoglobiny, masę ciała oraz informacje z wywiadu medycznego.

Jakie odstępy dotyczą różnych rodzajów donacji?

Częstotliwość zależy od tego, jaki składnik krwi jest pobierany. Najczęściej spotykane zasady wyglądają następująco:

Przy aferezie krew przepływa przez separator, który pobiera wybrany składnik, a pozostałe elementy wracają do organizmu dawcy. Taka donacja może mieć inne limity roczne niż oddawanie krwi pełnej.

Nie warto samodzielnie łączyć terminów różnych donacji. Jeśli niedawno oddano krew pełną, osocze albo płytki, właściwy odstęp do kolejnego pobrania ustala lekarz w centrum krwiodawstwa.

Co wpływa na możliwość kolejnego oddania krwi?

Nawet po upływie minimalnego odstępu dawca może nie zostać zakwalifikowany. Najczęstsze czynniki to:

• zbyt niski poziom hemoglobiny,
• osłabienie, niewyspanie lub odwodnienie,
• infekcja, gorączka, kaszel lub ból gardła,
• przyjmowanie niektórych leków,
• niedawne zabiegi medyczne, stomatologiczne lub endoskopowe,
• wykonanie tatuażu, piercingu albo makijażu permanentnego,
• pobyt w kraju, w którym występuje ryzyko chorób zakaźnych,
• ciąża, karmienie piersią albo niedawny poród,
• zbyt mała masa ciała.

Podstawowym warunkiem jest dobry stan zdrowia w dniu donacji. Kandydat na dawcę powinien mieć co najmniej 18 lat, zasadniczo nie więcej niż 65 lat oraz ważyć co najmniej 50 kg. W niektórych sytuacjach dopuszczane są indywidualne wyjątki, ale wymagają oceny lekarskiej.

Ile krwi oddaje się podczas jednej donacji?

Podczas standardowego oddania krwi pełnej pobiera się 450 ml krwi. Do badań laboratoryjnych pobierana jest też niewielka dodatkowa próbka. Samo pobranie trwa zwykle kilka do kilkunastu minut, a cała wizyta, obejmująca rejestrację, badanie i odpoczynek po donacji, zajmuje zazwyczaj około godziny.

Objętość krwi w organizmie dorosłej osoby wynosi średnio około 4,5-6 litrów, dlatego jednorazowa donacja stanowi tylko część całkowitej objętości krwi. Osocze organizm uzupełnia stosunkowo szybko, natomiast odbudowa zapasów żelaza i krwinek czerwonych wymaga więcej czasu. Właśnie dlatego odstępy między oddawaniem krwi pełnej są dłuższe niż w przypadku osocza.

Po donacji należy odpocząć na miejscu, wypić płyny i zjeść zapewniony posiłek regeneracyjny. Tego dnia lepiej unikać intensywnego treningu, dźwigania, pracy na wysokości i prowadzenia pojazdów, jeśli pojawią się zawroty głowy lub osłabienie.

Jak planować kolejne donacje w ciągu roku?

Najprościej zapisać datę każdej donacji i od razu wyznaczyć orientacyjny termin następnej wizyty. Osoba oddająca krew pełną może przyjąć następujący rytm:

• mężczyzna: co około 8-9 tygodni,
• kobieta: co około 12-13 tygodni.

Dobrze zostawić sobie niewielki zapas czasu zamiast planować kolejne oddanie dokładnie w pierwszym możliwym dniu. Pozwala to spokojnie zareagować na infekcję, gorsze wyniki hemoglobiny, wyjazd lub inne czasowe przeciwwskazania.

Regularne donacje wymagają także dbałości o dietę. Szczególnie ważne są produkty będące źródłem żelaza, m.in. mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, pestki i zielone warzywa. Osoby, które często oddają krew, powinny zwracać uwagę na objawy mogące wskazywać na niedobór żelaza, takie jak przewlekłe zmęczenie, bladość, gorsza tolerancja wysiłku czy łamliwość paznokci.

Nie należy przyjmować preparatów żelaza wyłącznie po to, aby „podnieść wynik” przed donacją. Jeśli pojawiają się objawy niedoboru lub kolejne kwalifikacje kończą się dyskwalifikacją z powodu hemoglobiny, właściwym krokiem jest konsultacja medyczna.

Kiedy przełożyć oddanie krwi?

Termin donacji należy przełożyć, gdy w dniu wizyty występują objawy infekcji, gorączka, biegunka, wymioty, aktywna opryszczka, silny ból głowy albo wyraźne osłabienie. Nie powinno się oddawać krwi również po nieprzespanej nocy, po spożyciu alkoholu ani bez śniadania.

Czasowe odroczenie może być konieczne także po:

• antybiotykoterapii,
• zabiegach chirurgicznych i niektórych badaniach inwazyjnych,
• leczeniu stomatologicznym,
• szczepieniach,
• wykonaniu tatuażu, piercingu lub makijażu permanentnego,
• pobycie za granicą,
• kontakcie z osobą chorą zakaźnie.

Długość przerwy zależy od konkretnej sytuacji. Po drobnym zabiegu stomatologicznym może być krótka, a po tatuażu, operacji lub ryzykownej podróży bywa wyraźnie dłuższa. W razie wątpliwości najlepiej nie zatajać żadnej informacji podczas wywiadu. Odroczenie donacji nie jest oceną dawcy, lecz środkiem ochrony zarówno jego zdrowia, jak i bezpieczeństwa biorcy krwi.

Co sprawdzić przed następną donacją?

Przed kolejnym oddaniem krwi przygotuj dowód osobisty i upewnij się, że od poprzedniej donacji minął wymagany czas. W dniu wizyty:

• zjedz lekkie, niskotłuszczowe śniadanie,
• wypij odpowiednią ilość wody,
• unikaj alkoholu co najmniej dzień wcześniej,
• nie przychodź po intensywnym treningu ani po nieprzespanej nocy,
• przygotuj informacje o przyjmowanych lekach, przebytych chorobach, zabiegach i podróżach,
• zgłoś każde nowe objawy, nawet jeśli wydają się niewielkie.

Na miejscu wykonywane jest badanie kwalifikacyjne, w tym pomiar ciśnienia, tętna, temperatury oraz poziomu hemoglobiny. Lekarz może dopuścić do donacji, czasowo ją odroczyć albo zalecić dalszą konsultację. Taka kwalifikacja jest konieczna przy każdej wizycie, również wtedy, gdy ktoś oddaje krew regularnie i wcześniej nie miał żadnych problemów.