Wolne za oddanie krwi, ile dni przysługuje i na jakich zasadach
Honorowy dawca krwi, który jest pracownikiem, ma prawo do dwóch dni zwolnienia od pracy: w dniu donacji oraz w dniu następnym. Wolne jest udzielane na podstawie zaświadczenia z regionalnego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, a za ten czas pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Ile dni wolnego przysługuje za oddanie krwi
Za oddanie krwi przysługują 2 dni zwolnienia od pracy:
- dzień, w którym odbyła się donacja,
- dzień bezpośrednio po oddaniu krwi.
Są to dwa kolejne dni kalendarzowe, a nie dwa dni robocze do samodzielnego wybrania. Przykładowo, jeżeli krew została oddana w piątek, zwolnienie obejmuje piątek i sobotę. Gdy donacja odbywa się w sobotę, zwolnienie obejmuje sobotę i niedzielę, nie przechodzi więc automatycznie na poniedziałek.
Pracodawca powinien zwolnić pracownika od pracy na podstawie zaświadczenia wystawionego przez centrum krwiodawstwa. Za czas tego zwolnienia pracownik zachowuje wynagrodzenie, obliczane według zasad stosowanych przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.
Komu przysługuje zwolnienie od pracy za oddanie krwi
Prawo do zwolnienia przysługuje osobie zatrudnionej na podstawie stosunku pracy, która oddała krew lub jej składniki jako honorowy dawca krwi. Dotyczy to między innymi pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, niezależnie od wymiaru etatu.
Ustawowe zwolnienie od pracy nie działa automatycznie przy umowach cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia czy umowa o dzieło. Zleceniobiorca może oczywiście ustalić nieobecność ze zleceniodawcą, ale przepisy o zwolnieniu pracownika i zachowaniu wynagrodzenia nie mają tu bezpośredniego zastosowania.
Uprawnienie obejmuje zarówno osoby, które oddają krew pełną, jak i dawców oddających jej składniki, na przykład osocze lub płytki krwi.
Jak ustala się wymiar wolnego w zależności od przebiegu donacji
Wymiar zwolnienia nie zależy od ilości pobranej krwi ani od rodzaju przeprowadzonej donacji. Po skutecznym oddaniu krwi lub jej składnika dawca otrzymuje zwolnienie obejmujące dzień donacji oraz dzień następny.
Nie ma znaczenia, czy pobranie trwało kilka czy kilkadziesiąt minut. Przepisy odnoszą się do całego dnia, a nie wyłącznie do czasu potrzebnego na dojazd, rejestrację, badanie i sam zabieg.
Odrębnie traktuje się badania lekarskie przeprowadzane na zlecenie regionalnego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa. Jeżeli centrum skieruje dawcę na okresowe badania lekarskie, pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy na czas ich wykonania.
Czy zasady różnią się przy oddaniu krwi i jej składników
Nie. Dwa dni zwolnienia przysługują zarówno po oddaniu krwi pełnej, jak i po donacji jej składników, w tym osocza, płytek krwi czy krwinek czerwonych.
W praktyce istotne jest to, czy centrum krwiodawstwa potwierdziło donację i wystawiło odpowiednie zaświadczenie. To właśnie ten dokument stanowi podstawę usprawiedliwienia nieobecności w pracy.
Kiedy można wykorzystać wolne po oddaniu krwi
Wolne przypada wyłącznie na dzień oddania krwi i dzień następujący po nim. Nie można przenieść go na inny termin ani zachować na później.
Jeżeli drugi dzień zwolnienia jest dla pracownika dniem wolnym zgodnie z grafikiem, nie powstaje prawo do dodatkowego dnia wolnego. Podobnie jest wtedy, gdy donacja przypada na dzień, w którym pracownik nie miał zaplanowanej pracy.
Przykład: pracownik pracuje od poniedziałku do piątku i oddaje krew w piątek. Zwolnienie obejmuje piątek i sobotę. Niedziela ani poniedziałek nie są objęte tym zwolnieniem tylko dlatego, że sobota była dla pracownika dniem wolnym.
Jakie formalności trzeba dopełnić u pracodawcy
Pracownik powinien możliwie wcześnie poinformować pracodawcę o planowanej nieobecności. Najlepiej zrobić to przed wizytą w centrum krwiodawstwa, zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy, na przykład przez e-mail, system kadrowy albo bezpośrednio przełożonego.
Po donacji trzeba przekazać pracodawcy zaświadczenie otrzymane w centrum krwiodawstwa. Dokument usprawiedliwia nieobecność i potwierdza prawo do dwóch dni zwolnienia.
Dobrą praktyką jest poinformowanie pracodawcy w prosty sposób, na przykład: „W dniu 12 maja oddaję krew. Po donacji dostarczę zaświadczenie obejmujące 12 i 13 maja”. Pracodawca nie powinien wymagać od pracownika wykorzystywania na ten czas urlopu wypoczynkowego.
Jak potwierdzić oddanie krwi
Potwierdzeniem jest zaświadczenie wydane przez regionalne centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa lub inną uprawnioną jednostkę pobierającą krew. Zwykle dokument otrzymuje się po zakończeniu donacji.
Zaświadczenie powinno wskazywać datę oddania krwi lub jej składników. Na jego podstawie pracodawca rozlicza nieobecność jako zwolnienie od pracy przysługujące honorowemu dawcy krwi.
Książeczka honorowego dawcy krwi może potwierdzać historię donacji, ale dla rozliczenia konkretnej nieobecności kluczowe jest zaświadczenie dotyczące danego dnia.
Kiedy przekazać pracodawcy dokument potwierdzający donację
Przepisy nie wskazują jednego, sztywnego terminu przekazania zaświadczenia. Dokument należy jednak dostarczyć bez nieuzasadnionej zwłoki, zgodnie z zasadami przyjętymi u pracodawcy.
Najbezpieczniej przesłać skan lub zdjęcie zaświadczenia zaraz po donacji, jeśli w firmie dopuszczona jest taka forma, a oryginał przekazać po powrocie do pracy. Dzięki temu pracodawca może prawidłowo ująć nieobecność w ewidencji czasu pracy i naliczyć wynagrodzenie.
Co dzieje się z wolnym, jeśli oddanie krwi nie dojdzie do skutku
Jeżeli kandydat na dawcę zgłosi się do centrum, ale nie odda krwi, na przykład z powodu czasowej dyskwalifikacji medycznej, nie nabywa prawa do dwóch dni zwolnienia przewidzianych dla dawcy po donacji.
W takiej sytuacji warto poprosić centrum o dokument potwierdzający obecność lub przeprowadzenie kwalifikacji, jeśli jednostka może go wystawić. Nie jest to jednak to samo co zaświadczenie potwierdzające oddanie krwi i nie daje automatycznie prawa do ustawowego zwolnienia na dzień następny.
Nieobecność w pracy w dniu kwalifikacji trzeba wtedy rozliczyć na zasadach uzgodnionych z pracodawcą, na przykład jako urlop wypoczynkowy, wyjście prywatne lub inny rodzaj usprawiedliwionej nieobecności, jeśli pracodawca go zaakceptuje.
Oddanie krwi a wolne w pracy przy różnych grafikach i systemach czasu pracy
Zwolnienie za oddanie krwi obejmuje dwa następujące po sobie dni kalendarzowe, dlatego jego praktyczne znaczenie zależy od grafiku pracownika.
- Praca od poniedziałku do piątku: donacja w środę oznacza wolne w środę i czwartek.
- Praca zmianowa: pracownik jest zwolniony z pracy przypadającej w dniu donacji i w dniu następnym, zgodnie z harmonogramem.
- System równoważny lub długie zmiany: zwolnienie obejmuje zaplanowaną pracę w tych dwóch dniach, nawet gdy zmiana miałaby trwać 12 godzin.
- Praca w weekendy: oddanie krwi w sobotę daje zwolnienie w sobotę i niedzielę, jeżeli w tych dniach zaplanowano pracę.
- Nocne zmiany: przy zmianie przechodzącej przez północ mogą pojawić się wątpliwości organizacyjne. Najlepiej przed donacją przekazać pracodawcy planowany termin, aby właściwie ustalić zwolnienie dla godzin pracy przypadających na oba dni kalendarzowe.
Pracownik nie powinien samodzielnie zakładać, że zwolnienie można zamienić na inne dni. Jego termin wynika wprost z daty donacji.
Jak sprawdzić aktualne zasady i podstawę prawną zwolnienia za oddanie krwi
Podstawą prawa do zwolnienia jest art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi. Przepis stanowi, że honorowemu dawcy krwi przysługuje zwolnienie od pracy w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym, a także na czas okresowych badań lekarskich wykonywanych na zlecenie regionalnego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa.
Sposób usprawiedliwiania nieobecności wynika również z przepisów dotyczących usprawiedliwiania nieobecności w pracy. Podstawowym dokumentem dla pracodawcy jest zaświadczenie z centrum krwiodawstwa.
Przed planowaną donacją można ustalić z działem kadr, jak firma przyjmuje dokumenty i w jaki sposób zgłaszać nieobecność. Nie zmienia to jednak ustawowej zasady: po skutecznym oddaniu krwi pracownik ma prawo do zwolnienia w dniu donacji i w dniu kolejnym.
